Kategoriarkiv: søppelfri

Prøv deg som søppeldykkar

Daglegvarehandlar med eit godt utval frukt, grønt og ferske brød til stengetid er noko vi no anser som normalen. Likevel skal vi ikkje lenger tilbake en til 80-tallet før utvalet av ferske matvarer var mykje meir sesongbetont. Heile daglegvarekonseptet slik vi har i dag er eit relativt nytt tilbod, og er ein vidareutvikling av landhandelen og kolonialhandelen.

Ordet kolonial kjem frå ordet koloni, og kolonialen var ein butikk for varer som kom frå dei ulike koloniane. I dag har kolonialen ikkje lenger krydder frå India, men geitost frå Voss. Varene er framleis eksklusive, men kva vi ser som eksklusivt har endra seg. I daglegvarebutikkane er det ikkje eksklusivt. Det er billig. Og vi vel gjerne butikk etter kva som er på tilbod.

Den faste handlelista er ikkje lenger norma. Vi veit gjerne ikkje kva vi skal ha i til middag i dag før vi står i butikken. Sjølv om butikkane til ein viss grad kan stimulere oss til å velje visse varer, er eit uberekneleg handlemønster med på å auke matsvinn. Vekas innlegg tek føre seg søppeldykking og matsvinn i norske matbutikkar.

Kven eig søppelet?

Søppelet vårt er ikkje lenger vårt eige eller ansvar når vi legg det i søppelspannet utanfor huset eller butikken. Det er i ein mellomfase mellom deg, avsendar, og renovasjonsanlegga, mottakarane. Søppelet blir på mange måtar allemannseige. Det fekk Bob Dylan smerteleg erfare då eit av hans fan byrja å gå systematisk igjennom Dylan’s søppel. Søppelsøkaren, A. J. Weberman blei til slutt saksøkt av Dylan, men Dylan tapte saken. Søppelet var jo ikkje lenger hans.

Søppeldykking, også kalla dumpster diving og skralling, har for mange blitt ein politisk handling. Søppeldykking er ikkje ei løysing for å bli kvitt matsvinn, men det er ein fin måte å få ein personleg relasjon til den norske kastekulturen. Dei mest dristige søppeldykkarane dykkar også i søppelet til private hushald. I følgje Forskning.no kastar vi i Norge i snitt ¼ av all maten vi kjøper.

Foto: Coupesetique
Alle søppelspann utan hengelås kan dykkast i. Foto: Coupesetique

Prøv deg på Søppeldykking

Ynskjer du å få litt spenning i kvardagen? Er du nyfiken på kva din lokale matbutikk kastar? Er du student på budsjett? Prøv deg som søppeldykkar!

Du treng:
  • Eddik – Til å vaske maten i
  • Hanskar
  • Lommelykt – Dersom de tek turen på kvelden
  • Sekk – Eventuelt ein bag som er god å bære
  • Passande kle
Få med deg ein ven

Det er alltid kjekt å gjere ting med ein ven. Søppeldykking er ingen unntak. Men unngå å samle fleire venner. Dette skaper unødig oppsikt. Sjølv om søppeldykking ikkje er ulovleg, er det mange butikkeigarar som irritera seg over at folk fråtsar i uselde varer. De kan heller møtast etter de har henta mat og lage eit festmåltid!

Søppelfangsten kan lett bli eit festmåltid saman med gode vener. Foto: Kristine Ullaland
Søppelfangsten kan lett bli eit festmåltid saman med gode vener. Foto: Kristine Ullaland
Finn eit bosspann

Sjå etter butikkar som har hyller som bognar av ferske matvarer, som til dømes Meny. Butikkar med bognande fersvarehyller, har ofte og søppelspann som bognar av frukt og grønt. Der er ikkje ulovleg å ta mat frå bosspann, med mindre dei er låst att eller låst inne. Sidan eBay er eit eldorado for universellnøkklar til bosspann, vel nokre butikkar å låse med hengelås.

Bergen har matavfalltilbod for bedrifter. Desse bosspanna har brunt lokk. Det er også mange som kastar matavfall i containerar med svart lokk. Det er ofte lettare å finne tilgjengelege søppelspann i utkantstrøk en i byar. Forhøyr deg med venner og søk på nettet etter tips om bra plassar. Eit godt tips er å melde seg inn i facebookgrupper for søppeldykkarar.

Korleis går du fram:

Sjølv om mange matkjeder i Bergen nyttar seg av matavfallsordninga til BIR, er det få som tek vekk emballasjen på maten før dei kastar den i boss. Det er flott for deg når du skal hente ut mat som du vil ta heim, men som kompost eller bioenergi kan dette virke litt upraktisk. BIR gjev ingen informasjon på sine nettsider om kva dei gjer med matavfallet etter innsamling.

Saml maten i ein sekk. Nokre vel å plukke vekk dårleg mat undervegs, medan andre tek alt med heim, for so å ordne det der.

Bruk sunn fornuft dersom de vel å plukke med deg kjøtt og fisk eller andre matvarer som kan gjere deg sjuk. Er maten i emballasje eller ikkje? Korleis kan du reingjere det du tek med deg? Det er viktig å vere bevisst på dette før du tek med deg maten heim. Tenk sikkerhet og sjå kva du tek i før du tek i matavfallet.

Ikkje ta meir en du kan ete

Det er lett å bli overvelda over all den gode maten, men ikkje bli freista til å ta meir en du kan ete. Det er bortkasta å ta med deg mat du ikkje rekk å ete den før den blir dårleg. Då er det betre å la noko ligge att. Det er ikkje utenkeleg at det er fleire som dykkar der du går.

Rydd opp etter deg
Foto: Flickr/ Jes
Rydd opp dykk. Det er viktig at det ryddig ut når de går. Ellers risikerar de at butikkeigaren sett lås på søppelspanna. Foto: Flickr/ Jes

Sørg for at det ser ryddig og fint ut før du går.

Når maten er i hus

Sjølv om maten er innpakka vil eg anbefale at de vaskar maten i eddikvatn. Fyll ein bolle med vatn og bland inn ½ kopp eddik og legg maten i vatnet i ca. 15 min. Fjern deler av maten som ikkje er etande og komposter. Noko av maten du vil finne, må etast eller forvellast raskt for at dei ikkje skal gå til spille. Det er difor lurt å sette av litt tid etterpå til å forvelle maten. Nokre ting er vanskeleg å forvelle, som til dømes salat medan andre ting er berre å fryse ned, som til dømes sjampinjong. Den kan også skrellast. Ring familiemedlem og vener for råd. Tenk kreativt og bruk gjerne maten på ein anna måte en du pleier. Druer, som er ein vanleg fangst, er for eksempel kjempegode å juice.

Frys er ein god hjelpar om du finn meir mat en du klarer å ete før den blir dårleg. Å hermetisere er også eit godt alternativ. Tomatar er til dømes ein vanleg fangst som er lett å forvelle. Hugs å koke glaskrukkene før du hermetiserer mat i dei. Dersom dei ikkje er heilt bakteriefrie kan det utvikle seg bakteriar i maten. Lokket må også vere heilt tett.

Siste søppelfangst inkluderte blant anna 10 ananasar.
Siste søppelfangst inkluderte blant anna 10 ananasar.

Del gjerne dine tips og erfaringar i kommentarfeltet.

God matjakt!

Headerfoto: Peiyu Liu

Grønare barbering

Sei hei og velkommen tilbake til det førre århundres helt, Safety Razor. Ikkje berre er den miljøvennleg. Den er også billig i drift.

Safety Razor, som du sikkert kjenne att frå baderomhylla til bestefar din, passar for sart hud, og dersom du tørkar barberbladet mellom kvar barbering kan bladet vare i mange månader. De finst mange ulike barbersåper og etterbarberingsvatn du kan bruke om du ynskjer, men du treng eigentleg ikkje noko anna en olivenolje. Den eliminerer både barbergel og fuktighetskrem.

Kva barberhøvel skal eg velje?

Det beste er om du får tak i ein vintage barberhøvel frå tidleg 60-tallet eller tidlegare. Dei sølvfarga høvlane er mest truleg dei lettaste å finne i god kvalitet. Pris på desse på eBay ligg på rundt 150-900 kr. Sjølv gav eg 180 kr for min Gillette Flare Tip Super Speed 1959 E3, som er avbilda øvst i innlegget. Barberblad kosta 25 kr for 5 barberblad. Med tanke på at ein pakke med 4 kommersielle barberblad ligg på godt over 200 kr er dette verkeleg med på å spare lommeboka, samstundes som du sparar søppelfyllinga. Både barberblada og høvelen kan nemleg resirkulerast.

Barberhøvel open
Nummer på bladet gjer det lett å halde oversikt slik at ein slit bladet likt. Foto: Kristine Ullaland

For å halde barberbladet skarp lengs mogleg, samt unngå rust, må barberbladet tørkast etter kvar barbering. Det er difor lurt å velje ein høvel med ein såkalla sommarfuglklaff. Den gjer det lett å opne og lukke høvelen, og du kan raskt klargjere høvelen til neste gang.

Dei mest vanlege Safety Razor modellane, som tradisjonelt sett er tiltenkt menn, har litt kortare handtak. Det finst eigne Safety Razor høvlar med lengre handtalk dersom du ynskjer dette. Til dømes er Parker 29L eit godt og rimeleg alternativ. Eg har sjølv ein herremodell og er svært nøgd med min Safety Razor. Kva kjønn barberhøvelen er tiltenkt er ikkje avgjerande for resultatet av barberinga. Det er val av barberblad som avgjer dette.

Korleis reingjer av ein vintage høvel

Mange av seljarane vil mest truleg ha reingjort høvelen før sal, men om du kjøper ein høvel der du må gjere dette sjølv, kan du lett gjere det heime med å legge høvelen i varmt vatn blanda med oppvasksåpe (alternativt). La det stå til vatnet byrja å bli lunka. Skrubb med ein gammal tannkost eller liknande og skyl av. Kok deretter opp ei panne med ei toppa teskei natron. Legg høvelen nedi og la det koke eit par minutt. La so høvelen ligge til vatnet byrjar å bli lunkent. Skyl av og poler med ein kjøkkenklut eller ein fin mikrofiberklut.

Korleis brukar eg høvelen?

Barberblad av den gamle sorten er noko mange av oss, inkluder meg sjølv, assosiera med ulike skrekkscenarioer. Eg var difor litt redd for å skade meg sjølv, første gong eg brukte den. Det var det ingen grunn til. Høvelen er utruleg lett å bruke.

Barberhøvelen er mykje tyngre en dei konvensjonelle høvlane vi brukar i dag, og tyngda gjer faktisk jobben litt lettare for deg.  Du brukar den som ein konvensjonell høvel i 45 graders vinkel. Det er mange ulike malar på korleis ein skal gå fram, men om du allereie har etablert ei rutine anbefala eg deg å prøve denne først. Om du ikkje synst det fungera, finst det eit hav av videoar på Youtube som viser deg alt i detalj.

Barberskum og etterbarberingsvatn

Dersom du også ynskjer å eliminere barberskum/ såpe og etterbarberingsvatn, er olivenolje god erstatning til barberskum. Som etterbarberingsvatn kan du bruke eplecidereddik, for so å skylje det vekk etterpå. Om du ikkje likar lukta eplecidereddik, kan du tilsette duftoljer som du får kjøpt på din nærmaste helsekost. Hugs å sjekk eigenskapane til oljen før du tilsett den i produkta dine.

Kvar får eg kjøpt høvel og blad?

Ebay har eit rikt utval av brukte barberhøvlar til gode prisar. Er du heldig kan du få ein god vintage høvel for rundt 200 kr. Dersom du vil investere litt meir kan du sjå i dei dyrare prisklassane på eBay, eventuelt ta deg ein tur på HFM i Bergen. HFM er ein relativt nyoppstarta barbersalong som fortel om stor interesse for «old school» barbering, både frå kvinner og menn.

– Vi lev i ein kvardag der lav pris og sjølvbetjening er i fokus. Eg trur det skapar ein motreaksjon som gjer at folk higa mot kvalitet og komfort, seier barberar Kjell Skytterholm når han får spørsmålet om kvifor han trur barbersjapper har auka besøkande.

HFM
Vakre barberhøvlar frå HFM i Bergen. Straight Razor er avbilda til høgre.  Foto: Kristine Ullaland

Barberkniv, også kjend som Straight Razor, er også eit alternativ på søppelfri barbering. Bladet er fast og kan vare ei livstid dersom du er flink til å vedlikehalde kniven. Barberar Kjell Skytterholm legg til at dette er noko tidkrevjande og mest for dei som er spesielt interessert. – Vi tilbyr opplæring for alle som kjøper kniv hos oss, legg barberar Tommy Kronstad til. Prisane for barbersett hos HFM i Bergen ligg på mellom 699-1600,-. Om du ikkje ynskjer å kjøpe brukt, og ikkje held til i Bergen, er nettbutikken Skjegg eit godt alternativ.

Kva barberblad skal eg velje?

Det er eit stort utval barberblad som passar til ulikt bruk. I følgje Tommy Kronstad, vil menn med grov hud trenge eit skarpare blad for ein tett barbering, en ei kvinne som gjerne har sartare hud. Astra Superior Stainless er eit godt nybegynnarblad både for menn og kvinner. Barberbladet kan kjøpast hos HFM for 25 kr for 5 blad. Innpakninga er i papir og kan resirkulerast. Dersom du har grov hud, anbefala Kronstad at du vel eit skarpare blad. For sart hud er barberblad som til dømes Red Persona Blades eit godt alternativ. Dessverre ser det ikkje ut til at det er nokre lokale forhandlarar av dette Red Persona Blades, men barberbladet kan kjøpast via eBay og Amazon.

Resirkulering av barberblad og barberhøvel

Barberblad og høvel i metall kan resirkulerast hos Metallco i Bergen. Om du ikkje bur i Bergen, sjekk din lokale skraphandlar for informasjon om resirkulering. Hugs at barberblada enten må pakkast inn i noko eller kastast i ein container for metallskrap der metallet ikkje behandla manuelt, slik at ingen skadar seg på blada.

Håpar du blei inspirert til å prøve deg på søppelfri barbering!

Sjekk ut Grønare barbering på Pinterest og følg Grønare kvardag på Facebook for oppdatering av ny post.

Toppfoto: Kristine Ullaland