Kategoriarkiv: DIY

Dostovovskis potesalve

Vi har fått hund! Det har vore mykje planlegging for å sjå korleis vi kan ha hund i tråd med våre verdiar. Nokre ting har vore relativt enkelt å finne gode løysingar på, medan andre er litt meir krevjande. Eg kan gjerne snakke litt meir om dette dersom du finn det relevant for deg, men i dag er det potesalve som står på agendaen!

Gjennom litt prøving og feiling har eg funne fram til ei oppskrift på potesalve som eg gjerne vil anbefale deg å prøve. Den er mild på lukt, gjev god fukt og har god konsistens.

Ettersom heimelaga produkt ofte er milde, passa potesalven best til å førebygge heller enn å reparere, rett og slett fordi heimelaga produkt ofte er svært milde og treng lengre tid enn konvensjonelle produkt for å få ein effekt.

Som vanleg har eg tatt utgangspunkt i få, enkle ingrediensar som du ofte finn i skapet, spesielt dersom du har laga nokon av dei andre oppskriftene her på Grønare kvardag.

Kokosolje, mandelolje, sheasmør og bivoks er alt du treng for å lage ein god potesalve til hunden din. Foto: Kristine Ullaland

Oversikt over ingrediensane du treng og kvar du kan kjøpe dei

Mandelolje

Helsekostbutikkar og internasjonal matbutikk. Nokre Zero Waste-butikkar kan ha dette. Eg har kjøpt min på Kinsarvik i Bergen.

Alternativt kan du bruke olivenolje eller solsikkeolje.

Kokosolje, helst uraffinert.

Du får kjøpt kokosolje på store daglegvarebutikkar, Zero Waste-butikkar, helsekostbutikkar og internasjonal matbutikk. Flott om den er uraffinert, men om du har raffinert i skapet heime kan du heilt fint bruke den.

Sheasmør

Helsekostbutikkar, nokre internasjonal matbutikk og Zero Waste-butikkar kan ha dette.

Bivoks

Bivoks får du kjøpt på helsekostbutikkar og mange Zero Waste-butikkar. Før anbefalte eg at folk kontakta sin lokale birøktar, men det er per no mangel på bivoks i birøktarbransjen. Det er difor betre å kjøpe bivoks frå din lokale butikk eller eventuelt nettbutikk.

Skål til vanndamp

Du kan bruke ei skål du har frå før av, som toler varme.

Behaldar til potesalven

Eit tett glas eller boks til å ha potesalven i. Gjerne noko med brei opning. Nokre av produkta frå bondens marked har ofte brei opning og lav kant. Bruk gjerne eit slikt glas om du har liggande. Dei er lette å ta ut kremen av. Eventuelt finn noko tilsvarande enten nytt eller brukt.

Ingrediensar

1 ss. mandelolje (du kan også bruke olivenolje eller solsikkeolje)

1 ss. kokosolje

1 ss. sheasmør

2 ss. bivoks

*Du kan gjerne doble ingrediensane dersom du har ein større hund eller har eit høgt forbruk av potesalve.

Foto: Marii Siia

Korleis gå fram?

Fyll ein kjele med vatn og legg ein bolle opp i, som toler varme. Dette kallast eit vannbad. Sett komfyren på lav varme og smelt ingrediensane saman. Rør til alt er godt blanda saman.

Hell blandinga over på behaldaren din, og sett den i kjøleskapet til den er stivna.

Sett på merkelapp og gjerne dato, slik at alle rundt hunden din veit kva som er potesalve.

Om bruk av salven

Ta ut ynskja mengde av behaldaren, gni mellom hendene dine og masser det inn i potane. Potesalven kan også brukast til tørre hender. Dersom du likar salven, kan du lage ein eigen til deg sjølv.

Merk at dette produktet inneheld kokosolje og bivoks, og potesalven vil bli ganske hard dersom du oppheld den kaldt, for eksempel med på tur til hytta. Dersom det skjer, ta ei teskjei med potekrem og varm den mellom hendene, og gni på potane.

Potesalven bør brukast innan eit til to år. Vær obs dersom den skiftar lukt eller farge. Dersom du er usikker om dette passar din hund, forhøyr deg gjerne med din dyrlege.

Om Grønare kvardag

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Nettstaden er utforma av Kristine Ullaland som til dagen jobbar i Zero Waste Norge. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane; Stian, Frieda N., Mari H., Astrid K., Siri T. L., Ida N. Rakel Y., Tarynn M., Synnøve Ø. og Kristoffer U. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å halde fram med arbeidet. Støtt Grønare kvardag på Patreon du også – meld deg på her.

Toppfoto: Kristine Ullaland

Zero Waste body butter

Hyppig bruk av antibac og handvask kan føre til tørre hender. Då kan ein god, feit krem være til hjelp. Med fire enkle ingrediensar kan du enkelt lage dette heime.

Dette treng du:

Kokosolje, helst uraffinert.

Du får kjøpt kokosolje på store daglegvarebutikkar, Zero Waste-butikkar, helsekostbutikkar og internasjonal matbutikk. Flott om den er uraffinert, men om du har raffinert i skapet heime kan du heilt fint bruke den.

Mandelolje

Helsekostbutikkar og internasjonal matbutikk. Nokre Zero Waste-butikkar kan ha dette. Eg har kjøpt min på Kinsarvik i Bergen.

Sheasmør

Helsekostbutikkar, nokre internasjonal matbutikk og Zero Waste-butikkar kan ha dette.

Kakaosmør

Helsekostbutikk og nokre Zero Waste-butikkar.

Stavmiksar eller handmiksar

Eit tett glas til å ha kremen på, fortrinnsvis i glas. Små marmeladeglas passa ofte fint, dersom du har noko slikt liggande.

Kokossmør er hardt, i motsetning til sheasmør og kokosolje, men smelta raskt under oppvarming. Foto: Kristine Ullaland

Oppskrift

Oppskrifta er svært enkel. Du treng:

1 del kokosolje

1 del mandelolje

1 del sheasmør

1 del kakaosmør

Korleis gå fram?

Eg har brukt 1 spiseskei av kvar ingrediens, men om du ynskjer mindre mengde krem kan du gå ned til spiseskje.

Ta alle ingrediensane i ein bolle som toler varme, og sett bollen i vannbad. Sett komfyren på lav varme slik at ingrediensane begynne å smelte. Rør til alle ingrediensane har løyst seg opp og sett bollen i kjøleskapet. La den stå ca. ein time.

Når blandinga er smelta og heilt blank, sett den i kjøleskapet i ca. ein time. Dekk gjerne over med noko, som for eksempel ein tallerken eller eit tefat. Foto: Kristine Ullaland

Etter ein time bør ingrediensane vere stivna. Dersom dei ikkje er det, la bollen stå litt lenger.

Etter ein time i kjøleskapet vil blandinga vere stiv. Bruk handmiksar eller stavmiksar for å oppnå krema konsistens. Foto: Kristine Ullaland

Når blandinga er stivna, bruk handmiksar i blandinga (eventuelt stavmiksar om du ikkje har handmiksar). Denne delen kan ta nokre minuttar, men du vil etter kvart sjå at blandinga begynne å bli kvit og får ein kremette konsistens. Når heile blandinga er krema er du ferdig!

Hell blandinga over på glas og voilà – kremen din er klar!

NB – ikkje la kremen stå i sol eller utsett den for varme. Den vil då smelte og den krema konsistensen vil forsvinne. Ver obs dersom kremen skiftar lukt, farge eller konsistens. Sjølv om ingrediensane er naturlege, kan ein likevel reagere. Prøv gjerne ut kremen på ein liten plass, for eksempel på handleddet, før du smøre heile kroppen. Er du i tvil, forhøyr deg med din lege.

Kremen held seg fint i 6 mnd. i romtemperatur.

Om Grønare kvardag

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Nettstaden er utforma av Kristine Ullaland som til dagen jobbar i Zero Waste Norge. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane; Stian, Frieda N., Mari H., Astrid K., Siri T. L., Ida N. Rakel Y., Synnøve Ø. og Kristoffer U. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å halde fram med arbeidet. Støtt Grønare kvardag på Patreon du også – meld deg på her.

Ting du ikkje visste bidrar til plastforureining

Mange av tinga vi tenke på som ein del av kvardagen kan bidra til unødvendig forsøpling. Sjå om nokon av tinga på lista under er nokre av dine favorittar.

Tyggis!

Mange er nok ikkje klar over at tyggis er plast. Litt meir forklart er det laga av syntetisk gummi som er laga av råolje (same som gummistøvlane dine). Det er derfor du kan tygge den same tyggisen i timesvis. Når du spytta tyggisten på bakken, blir det derfor slike kvite tyggismerker fordi det er eit syntetisk produkt og vil ikkje bryte ned slik vanleg mat gjer. Det er anslått 100.000 tonn tyggis kjem på avveie årleg, og dette bidreg til plastforureining, i følgje Just One Ocean.

Tyggis er ikkje noko nytt – berre innhaldet

Menneske har tygd tyggis-liknande ting i tusenvis av år, i følgje Just One Ocean, som viser til grekarane brukte resin frå mastick treet, medan aztekarane og mayafolket brukte ein type tresevje. Det same gjorde indianarane, som tygde harpiks, ei vane som også nybyggarane tok til seg.

Chicle, som er eit gummiliknande stoff som er utvunne av sapodilletreet, var fram til 1950-åra den føretrekte ingrediensen. Den store etterspørselen etter tyggis gjorde det vanskeleg å finne nok råvarer og blei etterkvart erstatta med syntetiske produkt.

Det er framleis mogeleg i dag å få tak i tyggis laga av naturlege råvarer, som sapodilletreet. True Gum er ein slik forhandlar, som du finn i fleire helsekostbutikkar og nokre Zero Waste/bærekraftsfokuserte butikkar.

Eg er ikkje kjend med kva emballasje True Gum er kjem med, og korvidt den kan resirkulerast.

Te-pose

Visste du at ein tepose kan gje teen din meir enn berre god smak? Kanadiske forskarar har funne at nokre plast-teposar avgir høge nivå av mikroplast i vatn. Medan dei fleste teposar er laga av papir, plast er brukt til å forsegle posen har premium te i postar i stor grad gått over til pyramideforma posar. Denne formen skal i følgje produsentane gje teen betre mogelegheit til å trekke. I forsøket fant forskarane at ein einsleg tepose avga 11.6 bn mikroplast og 3.1. bn nanoplast til vatnet. Menga partiklar desse posane avga er mykje høgare enn tidlegare rapportert i forbindelse med plastforureining og mat.

Kva kan du gjere?

Kjøp te i lausvekt eller utan te-pose. Kva som er tilgjengeleg og riktig løysing for deg vil vere avhengig av kvar du bur og om du har veldig spesifikke preferansar når det kjem til smak. Det finnast jo ei mengde av ulike te-typar og smakar, so det kan jo vere ein fin anledning til å prøve litt nye ting. Kanskje du finne ein ny favoritt? Dersom du bur i ein by har du mest truleg ein eller fleire butikkar som sel te i lausvekt. Dersom du ikkje har det, kan du kjøpe te utan te-posar, som selgast f.eks. på Kremmerhuset eller tilsvarande butikkar. Emballasjen kan dessverre ikkje resirkulerast frå Kremmerhuset. Dersom du har ein innvandrersjappe kan du finne større kvantum med te, men ver obs på at te i blanke posar gjerne har lågare kvalitet. Te er ferskvare og skal oppbevarast mørkt.

Kvalitet på te

Dersom du går på ein butikk som Reindyrka, vil du sjå at det er ulike kvalitetar på teen. Det påverka pris og påverka også kompleksitet på smak. Dersom du berre vil ha ein enkel, vanleg te, gå for noko Earl Gray. Om du likar å smake på ulik mat og drikke, kan dette vere ei spennande reise. Sjå etter lange teblad og lite «rusk». Dette er høgkvalitets-te og er gjerne litt dyrare. Du kan gjerne kjøpe ein av kvar og samanlikne. Kanskje den rimelegare er kvardags-te og den dyrare til helgekos?

Kjøpe du ein god kvalitets-te kan du og trekke teen fleire gongar utan at den blir kjip. Hugs å gje teen god nok plass til å trekke.

Eingongsvaskeklutar

Eingongsklut til ansikt, hender er stort sett laga av plastmaterial. Ein stor utfordring med desse klutane er at dei er laga av plastmaterial og har gått frå å vere noko ein bruker no og då, til å vere sminkefjernar, ansiktsvask, desinfisering av overflate, vask av golv. Det mange gjer når dei er ferdig med klutane er å kaste den i toalettet. Kluten løyse seg aldri opp, og hopa seg saman med andre klutar som er kasta i toalettet. Det er forsøplande i seg sjølv, men er også med på å øydelegge avløpspumper. Det er lett å tenke at det er berre noko ein gjer av og til, men i sum blir det faktisk ganske mange klutar. Skal du bruke slike klutar, ikkje kast dei i toalettet. Den forsvinn ikkje sjølv om du ikkje lenger ser den.

Kva kan du gjere i staden?

Ihuga Zero Waste-entusiastar, lagar gjerne sine eigne gjenbruksklutar. Det er tøyklutar som blir oppbevart i ein lufttett behaldar, satt inn med vaskemiddel etter ynskje. Når klutane er brukte, blir dei vaska og satt inn i ein ny behaldar. Alternativ er vanlege tøyfiller og vanleg vaskevatn.

Snus og røyk

Snus blir sett på som eit naturmiddel, og mange kastar dessverre snut i naturen. Snus inneheld, om berre ein liten del, plast, so sjølv om du kastar snusen i naturen vil den ikkje kunne gå heilt tilbake til naturen. Tobakk har også ein historie bak seg der den blei brukt som plantevernmiddel. Det er nikotinen som skal vere det viktige verkemiddelet her. Ein ekstra god grunn til å kaste snus og røyk i søppla.

Røyksneipar kastast gjerne i vannlåsen, i buskene eller ut av vindauget. Ein tenke gjerne ikkje so mykje over det, men det er plastforsøling. I følgje Nicolas Mallos, direktør for Free Seas Program, består filteret i sigarettar av tusenvis av små plastpartiklar. Det er derfor svært uheldig at desse kjem ut i naturen.

Håpa du fant litt inspirasjon og nye tankar! Eg heiar på deg!

Har du sjølv tips som du vil dele? Del gjerne her eller på Grønare kvardag si facebook-side.

Om Grønare kvardag

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Nettstaden er utforma av Kristine Ullaland som til dagen jobbar i Zero Waste Norge. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane; Stian, Eirik K., Frieda N., Mari H., Astrid K., Siri T. L., Ida N. Rakel Y., Siri K., Synnøve Ø. og Kristoffer U. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å halde fram med arbeidet. Støtt Grønare kvardag på Patreon du også – meld deg på her.

Toppfoto: Melissa Askew

Jord – kvifor bry seg og korleis gjer kompostering kjekt?

Jord blir ikkje sett på som ein fornybar resurs ettersom vi forbruka jorda raskare enn ny jord kjem til. Men det er noko vi kan gjere for å auke mengda ny jord, nemleg å tilrettelegge for at det vi kastar frå oss som kan komposterast nettopp blir til jord! Det er utruleg nok framleis mange kommunar ikkje tilbyr kompost til sine innbyggara. I Bergen, som er Norges nest største by, går komposterbart avfall framleis i hushaldningsavfallet, som i praksis betyr at det blir brent. Sjølv om kommunen du bur i ikkje har system for å handtere komposterbart avfall frå hushaldninga,  er det heldigvis enklare enn nokon gong å kompostere heime.

«Nye» kompostmetodar gjer kompostering meir tilgjengeleg

Tidlegare var heimekompostering for dei spesielt interesserte med hage og økonomi til å investere 5000 kr eller meir i ein kompostbinge. I tillegg måtte ein gjerne «halde liv i komposten» ved å hive på rekeskal i løp av den kalde vinteren. I dag har vi tilgang på fleire luktfrie, budsjettvennlege og plassbesparande kompostar som i stor grad styre seg sjølv, som for eksempel den japanske fermenteringskomposten, bokashi. Her syltar ein komposten i ein lufttett behaldar, og fjerna difor den tradisjonelle forrotningsprosessen som frigjer blant anna den luktande gassen metan. Teoretisk sett vil denne komposten difor i liten eller ingen grad frigjer drivhusgassar.  Makkompost er også eit alternativ. Her fora ein makk med matrestane sine, slik at dei blir eten opp før dei rotnar. Makkompost seiast å vere «svart gull» ettersom gjødselen er so næringsrik. I motsetning til tradisjonell varmkompost, tiltrekke ikkje bokashi og makkompost seg skadedyr og insekt.

Kompostering av matavfall heime er ikkje lenger noko forbeholden folk med mykje plass, og interessa for dyrking av mat har skutt i veiret. Det å sjå matavfallet vårt bli til svart jord, fult av liv er noko heilt spesielt, og det å dyrke ny mat i det som har vore søppel er utruleg givande. Eg er klart ikkje aleine om å føle det slik. Frøleverandørar fortel at dei slit med å halde tritt med etterspurnaden.

Få jord av ditt eige matsøppel og spar torva

Du har sikkert fått med deg at mykje av jorda vi kjøper i butikken er eigentleg ikkje jord, men torv. Torv er ein viktig lagrar av CO2, so ved å grave ut torva for å selje den som jord, frigjer vi nettopp CO2. Sjølv om det har vore mykje fokus på at jorda vi kjøper i butikk inneheld torv er det framleis mykje brukt som jordforbetrar. Som hagejord er torv næringsfattig og må gjødslast jamnleg. Desse to typane «jord» er faktisk so forskjellige at du enkelt kan sjå det. Dersom du har tilgang på kompostjord og på torvjord, ta deg gjerne ein pause nett no og samanlikn desse to jordtypane. Du vil sjå at torvjorda er brun og heng lite saman. Den er mest truleg ingen liv i heller. Samanlikna du med jord frå din eigen kompost eller nokon du kjenner, vil du sjå at det myldrar av liv og at jorda er svart som natta.

Foto Neshlina Gunaydin

Korleis gjer kompost kjekt!

Heimekompostering er ein kjekk aktivitet for deg som er interessert i dyrking av mat, ynskjer å redusere avfallsmengda eller rett og slett ynskjer litt meir lågterskelaktivisme i kvardagen. Du kan lage kompost tilnærma gratis ved å spørr restaurantar, kafeear eller bønder om du kan få tette behaldarar i plast som du kan bruke til bokashikompost. Eller du kan kjøpe ein tett behaldar. Du treng ingen spesialbehaldar, men kjøp det om det er det som freistar mest. For å sikre at komposten blir fermentert må du ha bokashistrø. Det finn du hos dei fleste aktørane som sel ting til hage og planting eller Zero Waste-butikkar, du kan prøve å lage det sjølv (det tek fort 10 dagar) eller du kan bestille det frå Bokashi Norge.

Allier deg gjerne med ein ven eller familiemedlem om komposteringa, slik at det kan vere ein sosial aktivitet. Personleg får eg mykje glede over å tenke på kva eg skal plante i jorda, og lage ein planeplan for sesongen. Plantar eg har stor tru på denne sesongen (eg bur på vestlandet) er Lebanese White Bush, brokkoli Rasmus, Bondebønner – Ratio og ikkje minst min favoritt – Vinterportulakk, som er nydeleg i vårsalatar. Denne åt eg om lag til kvar lunsj i fjor vår!

Vinterportulakk er ein generøs plante som kan brukast som salat. Mild på smak. Blomstrene er søtlege. Foto: Kristine Ullaland.

PS. – før du kjøpe kompost, sjekk om din lokale renovasjon gjev økonomisk støtte. Fleire tilbyr opp til 1000 kr i støtte ved kjøp av kompost.

Masse lukke til!

Har du lyst til å nerde deg endå meir anbefala eg:

Les tidlegare innlegg om: bokashikompost og kva det er, makkompost og korleis lage ditt eige bokashistrø.

[Bok] Jordboka – det fantastiske universet under føtene våre, av Dag Jørun Lønning.

[Podcast] Zero Waste Nation; Why a Zero Waste society needs composting. Intervju med Finian Makepeace frå organisasjonen Kiss the ground. *reklame for eigen podcast.

[Bok] Kiss the ground – How the food you eat can reverse climate change, heal your body and ultimately save our world. Josh Tickell.

[Lydbok] Søppelfri: Mat. Kristine Ullaland. *Reklame for eigen lydbok

Om Grønare kvardag

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Nettstaden er utforma av Kristine Ullaland som til dagen jobbar i Zero Waste Norge. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane; Eirik K., Frieda N., Mari H., Astrid K., Siri T. L., Ida N. Rakel Y., Siri K., Synnøve Ø. og Kristoffer U. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å halde fram med arbeidet. Støtt Grønare kvardag på Patreon du også – meld deg på her.

Toppfoto: Jonatan Adler

Top fem leste saker om korleis du kan få ein Grønare Kvardag

Er du nysgjerrig på kva hygieneprodukt du kan lage sjølv? Kva matavfall du har, som kanskje kan spire til ny mat? Eller kanskje du har lyst til å kutte plastfilmen og bytte den ut med bivokspapir? Bli inspirert av Grønare kvardag sine fem mest leste saker frå det siste året, og prøv noko nytt!

1. Lag di eiga såpe

Du er kanskje ein av dei som tenker at såpebar er mindre hygienisk? Men det er ikkje noko gode bevis som tilseie at dette stemmer, so lenge ein brukar såpa slik den skal – nemleg vask i min. 20 sekund, for so å skylje vekk såpa. På miljøsida er såpebar ein vinnar, fordi den er kompakt og konsentrert. I motsetning til flytande såpe er den svært vanskeleg å overdosere, og varer difor også mykje lengre. Du kan enkelt lage di eiga såpe som skummar mykje, med ingrediensar du lett får tak i, i ditt nærområde. Les meir om såpebar og korleis du kan lage di eiga her.

2. Spiring av matavfall

Mykje av plantevekstane vi et kan faktisk spirast! Kor kult er ikkje det? Purre og hjartesalat er eit av eksempla. Dersom du set rota i vatn og skiftar vatn kvar dag, og sjå korleis røtene spring fram. Då kan du plante den i jord om du vil, eller halde fram med å ha den i vatn. Mange vekstar har også frø som du kan plante på ny, slik at du får nye plantar heilt gratis. Dersom du tek deg ein runde på kjøkkenet finn du sikkert fleire alternativ, som for eksempel chili og paprika. Få fleire tips og inspirasjon ved å opne saka med den passande tittelen «Frå søppel til mat – spiring av matavfall».

Foto: Kristine Ullaland

3. Kutt plastfilmen og bruk bivokspapir i staden

For mange er plastfilm eit viktig hjelpemiddel på kjøkkenet. I mange tilfelle kan ein eigentleg kutte plastfilmen og i staden for eksempel legge ein tallerken over matrestane før ein sette det i kjøleskapet. Det er likevel mange som ikkje føle at dette er tilstrekkeleg og ynskjer ei tilsvarande forbruksvare som plastfilm. Då kan bivokspapir vere eit godt alternativ, og for å lage det sjølv treng du bivoks, eit tøystykke (helst med mønster) og ei varmekjelde. Tenke du dette er noko du ynskjer å lære meir om, kan du lese om bivokspapir og sjå oppskrift her.

Bilde av heimelaga bivokspapir. Foto: Kristine Ullaland

4. Lag ditt eige bokashi-strø!

Då denne saka først kom ut, var ikkje bokashistrø so tilgjengeleg som det er i dag (det gjeld forsovidt også bivokspapir), so i dag får du kjøpt bokashistrø på dei fleste butikkar som føre ting til hage. Dersom du høyre om bokashi for første gong nett no, er det ein japansk kompost der du syltar eller fermentera komposten, slik at du slepp lukt og skadedyr som ein ofte forbind med dei meir tradisjonelle kompostane. Du treng berre ein lufttett behaldar og bokashistrø for å komme i gang, og har du lyst til å gjere alt frå grunnen av, kan du faktisk lage ditt eige kompoststrø. Då treng du ris, melk, sukker, noko å sette serumet inn i, som for eksempel papir eller mesk – og så treng du tolmodigheit. Prosessen tek frå 1-3 veker. Men er du tolmodig er det eit artig prosjekt. Du kan lese meir her om korleis du går fram.

Heimelaga bokashistrø – før det er satt inn i papir/ mesk eller andre avfallsprodukt som du ynskjer å bruke. Foto: Kristine Ullaland.

5. Inviter makken inn – og gje den matrestane dine!

Då eg oppdaga kor mykje eg kasta, og såg etter tiltak for å redusere avfallet mitt var faktisk makkompost noko av det første eg begynte med. Det har eg flira litt av i ettertid, for det er mange ting som er mykje enklare å starte med dersom du ynskjer å redusere avfallsmengda (vi har ikkje tilbod om kompost gjennom kommunen). Men kva skal eg sei, eg var svært motivert til å starte med nettopp makkompost og då blei det slik. I dag brukar eg bokashikompost, men det som er veldig positivt med makkomposten er at du ikkje treng hage eller uteområde. Nokre entusiastiske kompostmakk-folk har til og med bygd om møblar til å huse makken. Det er mykje morro ein kan gjere, det er det ingen tvil om. Kanskje det er derfor denne saka er på top-fem lista det siste året. Les meir om makk og makkompost her.

Eit eksempel på korleis ein heimelaga makkompost kan sjå ut. Foto: Kristine Ullaland

Om Grønare kvardag

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Nettstaden er utforma av Kristine Ullaland som til dagen jobbar i Zero Waste Norge. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane; Eirik K., Frieda N., Mari H., Astrid K., Siri T. L., Ida N. Rakel Y., Siri K., Synnøve Ø. og Kristoffer U. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å halde fram med arbeidet. Støtt Grønare kvardag på Patreon du også – meld deg på her.

Slik reingjer du huda med leire

Då eg var hestejente ergra eg meg stort over hesten min Ludvik, som alltid skulle rulle seg i den mest grisete leirepølen. Det irriterte meg ganske mykje faktisk, skal eg vere heilt ærleg. Eg var ikkje klar over dei positive effektane dette kunne ha på blant anna hud, hår og helse. Det eg tenkte på var kor lang tid eg måtte bruke på å børste Ludvik. Men etter å ha lært meir om reine naturprodukt har eg fått større forståing for hesten min Ludvik sin dragning mot leirepølen. No nyttar eg sjølv leire gonger for veka.

Det er ikkje berre dyr som har lang tradisjon med å bruke leire for å pleie hud og hår. Det er indikatorar på at homo erectus og homo neandertalarar blanda saman oker, eit jordaktig mineral med vatn og ulike typar leire for å kurere sår, dempe irritasjon og som ein metode for å reinse huda. Det er mogeleg dette var ein mimikk av dyr, som i likskap med hesten min Ludvik, instinktivt nytta mineral for slikt bruk.

Kommersielle hudpleieprodukt vs. DIY-hudpleie

Mange er av den oppfatning om at ein må kjøpe produkt med uleselege ingrediensar, flott emballasje og eksotiske luktar for at produktet skulle kunne hjelpe. Ein har gjerne over fleire år knytta til seg favorittar, som ein kvir seg på å fase ut. Sjølv brukte eg stadig større summar på hudpleie, medan huda mi blei meir og meir irritert. Kommersielle hudpleieprodukt vs. DIY-hudpleie er sjølvsagt samansett og ein kan ha gode og dårlege erfaringar med begge deler. Personleg har eg hatt god erfaring med å lese meg opp på min eigen hudtilstand og leite fram gode råvarer som kan bidra til ei god og sunn hud. Eg nyttar jamleg fleire typar leirer, og favorittane er rasoul- og kaolin-leira.

Leire er eit produkt av forvitra vulkansk oske. Foto: Yosh Ginsu

Men først, kva er eigentleg leire?

Mange typar leire er eit produkt av forvitra vulkansk oske, men dette gjeld ikkje alle typar leire. Leire er ei ganske stor gruppe og mange av dei blir forma av forvitring av stein. Eksepmelvis kjem bentonitt frå vulkansk oske, medan kaolin ikkje gjer det. Den vulkanske oska blir påverka av miljøet den er i over tid og dette dannar leiar. Det vil vere ulik i samansetning og struktur på leira etter kva unik mineralsamansetning det er på den aktuelle staden leira er henta frå. Det er difor viktig å vite kjelda til leira du nyttar for å kunne nytte leira til det fulle, og sjølvsagt unngå å bruke leira feil. Denne informasjonen får du av forhandlaren av leira du kjøper. Eksempelvis kan nokre leirer drikkast, medan andre ikkje bør drikkast. Denne posten har fokus på ekstern bruk. Dersom du ynskjer å lære meir om dette kan du lese om det i e-boka; How Clay Work (2015).

Leire er ein fornybar resurs i den forstand at den er eit resultat av forvitra vulkans oske. Utfordringa er at denne prosessen tek tid og kan slite med å halde tritt med dagens konsum. Minerala er ein ikkje-fornybar resurs, og ein viktig del av leira.

Dersom vi ikkje hadde hatt sluk i dusjen og i vasken som førte alt vatnet til kloakken, hadde mineralane mest truleg blitt tømt i området nært bustaden din og dermed hadde vatnet vi brukar til å vaske av leira tilført minerala til jorda. I staden blir mineralane ført ut med kloakken og hamna i havet eller i slammet frå kloakken. Dette gjeld også edelt metall. Tokyo fann dei 1,8290 gram gull kvar tonn oske etter brenning av kloakkslam (ps. i Norge blir ikkje dette brent men brukt som gjødsel). Til samanlikning henta ein ut 20 til 40 gram gull per tonn malm i dei store gullgruvene.

Rasoul-leire (Rhassoul clay)

Kjært born har mange namn, og denne leira blir kalla raud-leire, Marokkansk-leire eller Ghassoul-leire. Det er ei leire av høg kvalitet som er til ekstern bruk. Den er ubehandla og naturleg tørka, og gjev ei mjuk hud, og hevda å redusere kviser. Dersom du er sensitiv til ansiktsvask og ikkje likar å bruke olje (les tidlegare post om olje som hudvask) til ansiktsvask, kan rasoul-leira nyttast til nettopp dette. Den kjenst litt som ein lett skrubb med litt såpe i. Rasoul-leira er rik på silica, potassium, magnesium og kalsium. Fleire nettstader hevdar at kliniske studiar har funne at leira kan auke elastisiteten i huda, jamne ut hudtonen og redusere hudormar og kviser. Eg har ikkje funne referansen, so eg kan ikkje sei noko om kor vidt dette stemmer. Personleg har eg gode erfaringar med denne leira til hud og hår.

Rasoul-leira er brun på farge, og er fint til hud og hår. Den kan også nyttast som ansiktsvask. Foto: Isabell Winter

Bruksområde: Hår, ansiktsmaske, ansiktsvask

Grøn-leire (Fransk grøn leire)

Dette er ei leire som egnar seg for  normal til feit hud. Den skal hjelpe med å redusere hudormar og redusere akne. Sjølv om maska ikkje er av dei sterkaste, er ei maske ein bør vere litt forsiktig med dersom ein har sensitiv hud. Nokre nyttar også grøn leire som ingrediens i deodorant, tannpulver og tannkrem.

Bruksområde: Ansiktsmaske, deodorant, tannpulver, tannkrem

Ekstra fin bentonitt-leire

Zero Waste-entusiastar er ofte kjend med Bentonitt-leira og nyttar den blant anna som deodorant og tannpulver. I motsetning til natron som er salt på smak og som mange reagera på når dei smøre den over armhola, er bentonitt smaklaust og mildare for huda.

Bentonitt kan innehalde bly, det er difor svært viktig å kjøpe det frå ein truverdig kjelde. Dette gjeld spesielt om du kjøper leira frå utlandet. Styr vekk frå merke «Beste bentonitte clay».

Bruksområde: Ansiktsmaske, tannpulver, munnskyl, deodorant

Dette er kaolin-leire som er mild for huda. Leira blandast saman med flytande ingrediensar med skei i tre. Foto: Kristine Ullaland.

Kaolin-leire

Denne leira kjem i rosa, gul, raud og kvit. Fargen kjem av dei ulike mineralane leira består av. Dersom du har sensitiv hud er den kvite den mildaste av desse, og skal dempe raudfarge i huda, jamne ut hudtonen og mjukgjere huda. Mange fortel også at dei brukar denne til ung hud og barnerumper. I likskap med Rasoul-leira han også kaolin-leira nyttast som hårkur, og kan hjelpe ved problem i hovudbotn. I likskap med bentonitt-leira kan kaolin også nyttast til deodorant. Den er igjen mildare for huda enn bentonitt-leira og fjerna lukt.

Bruksområde: Hår, ansiktsmaske, ung hud, deodorant.

Oppskrift på deodorant

Kvar får eg kjøpt leire?

Spør din lokale Zero Waste-butikk eller helsekost. Dersom du må bestille, sel Teleurt, BeeOrganic og Be Eco dette. Då kjem leira i plast, pakka i papir. Teleurt pakkar om leira i butikken so spør gjerne om plastfritt alternativ.

Slik får du best resultat av maska

Ikkje la den tørke ut.

Maska er klar til å vaskast av når den byrjar å kjennast stram, sjølv om den er fuktig når du tek på den. Mange gjer den feilen at dei ventar til maska er heilt tørr. Då vil maska ha ein uttørrande effekt fordi den trekk ut for mykje fukt av huda di. La gjerne maska ligge litt kortare første gong du prøvar den, og prøv gjerne på handleddet før du tek det på ansiktet. Leire er naturleg, men det betyr ikkje at du ikkje kan få ein reaksjon.  

Kamille-uttrekk er mild og fint til bruk i ansiktsmaske. Passar for normal til tørr/ sensitiv hud. Foto: Ornella Binni

Unngå metall når du blandar saman maska

Metall reagera med mineralane i leira, unngå difor metall når du blandar saman maska og bruk ei skei i tre eller keramikk.

OPPSKRIFT

REINGJERANDE ANSIKTSMASKE AV LEIRE

1 ss. Pulver med leire

1 ts. Honning (alternativt)

1 ts. Næringsgjevande olje (eksempelvis kaldpressa oliven olje, mandelolje, avokado-olje, kokosolje, arganolje, hvetekimsolje)

½ ts. Uttrekk av urter (urte-te). Bland inn meir ved behov. Drikk resten.

Framgangsmåte

Bland saman ingrediensane i ein bolle i keramikk, glas eller tre og bruk ei skei i same material. Unngå å bruk metall. La det stå i ca. 10 minutt. Då skal leira ha absorbert vatnet. Rør om til alt er god samanblanda, og tilsett meir urte-te dersom blandinga er for fast. Når blandinga er klar skal den vere som ein vanleg ansiktsmaske i konsistens, og vere lett å ta på. Dersom den er for rennande kan du tilsette meir leire.

La maska sitte:

Rasoul-leire og bentonitt-leire: 8 – 10 minuttar

Kaolin leire og grøn leire: 15 minuttar

Kaolin for feit hud: 20 minuttar

Vask ansiktsmaska forsiktig av med vatn.

Toppfoto: Kristine Ullaland

Om Grønare kvardag

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane, Kristoffer, Martin, Synnøve. Siri K., Therese, Solhild, Taryn, Rakel, Kristin, Ida og Siri T. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å vekse. Støtt gjerne Grønare kvardag på Patreon du også.

Ynskjer du meir informasjon om korleis din arbeidsplass kan redusere avfall, eller ynskjer hjelp til å utvikle ein Zero Waste-strategi? Ta kontakt med Zero Waste Norge. For foredrag om sirkulærøkonomi eller Zero Waste – book her.

Zero Waste-Trondheim

Lure du på kvar du kan kjøpe matvarer, vaskemiddel, hudpleieprodukt eller te i lausvekt? Få ein oversikt over ei knippe butikkar i Trondheim som tilbyr emballasjefrie forbruksvarer.

Korleis gå fram? For å handle emballasjefritt må ein først ha behaldarar til det du har tenkt å kjøpe. Til tørre varer kan du bruke tøyposar. Desse kan du enten lage sjølv av gamle laken eller kjøpe dei i butikk. For flytande eller våte varer kan du bruke boksar eller glas med lokk.

Det som er so flott med emballasjefri handel er at du ikkje treng å kjøpe meir enn du treng. Dette sparar miljøet, lommeboka di og helsa di. Ved å ta avstand frå unødvendig emballasje unngår du for eksempel emballasje som i fleire testar viser førekomst av miljøgifter. Som forbrukar kan ein ikkje halde tritt med produsentane. Det enkle er ofte det beste. Kjøp utan emballasje i den grad du kan.

Trondheim er ein by med mykje nytenking, og kanskje dette er noko av grunnen til at det var den første staden eg fann hudpleieprodukt i lausvekt? Vanskeleg å sei, men det er fleire spennande butikkar i Trondheim for dei som ynskjer å redusere emballasje og forbruksvarer. Om du bur i byen eller er ein tur innom, kan desse butikkane vere vel verdt eit besøk.

Etikken
Olav Tryggvasons Gate 20, 7011 Trondheim

Etikken er den første Zero Waste-butikken i Trondheim og var ein av dei første i landet til å legge om til emballasjefrie produkt. I følge ein av dei tilsette var dette også noko dei merka stadig større etterspurnad av frå kundane. Butikken er ein frittståande butikk som originalt starta som ein økologisk butikk. Det er difor også stort fokus på økologiske varer. Her finn du eit variert utval av ulike tørrvarer. Det gjeld alt frå tørka morbær, gummibjørnar, diverse korn, til krydder, te og kaffi. Du finn også alt du måtte trenge av vaskemiddel her, enten det er til kroppen, håret eller golvet.

Etikken har eit stort utval av varer i lausvekt, og tilbyr alt frå frukostblandingar, frø og nøtter, ulike mjøltypar, sjokoladar og anna søtt, til krydder. Vaskemiddel og ulike type såpe fåast kjøpt i lausvekt også.
Hos Etikken, som hos fleire Zero Waste-butikkar i Norge, kan du male opp ditt eige mjøl.

Miss Organic

Thomas Angells gate 13, 7011 Trondheim

Miss Organic er ein hud og velværebutikk der ein kan kjøpe reine oljer, ulike leirer, emballasjefrie såper eller kosmetikk som med refill. Det som er mest spennande med Miss Organic er at dei lagar hudoljer, massasjeoljer, skrubbar og badesalt til deg, spesialtilpassa di hud medan du er i butikken. Desse fyllast i glaskrukker. Når du har brukt opp produktet, kan du reingjere behaldaren godt, og ta den med deg tilbake til butikken for refill. Dei vurdera å utvide oljebaren, som dei kallar den, til Bystasjonen i Bergen. Dei har også ein nettbutikk dersom du ikkje har eit slikt tilbod i ditt område. Butikken har laga ei oversikt over kjemikalier du ikkje finn i deira produkt, og det inkludera parabena, SLS (Sodium Laureth Sulfate), Mineralolje (frå råolje/ petroleum), siloksan, PEG, Carbomer, Isopropyl Myristate, Isoprpoyl alcohol, Propyleneglycol og silikon.

Dersom du bruka sminke kan Baims vere noko for deg. Der kan du kjøpe refill og sminka er økologisk og vegansk.

LUSH

Dronningens gate 14, 7011 Trondheim

LUSH er ein butikk som sel hygiene og venleiksprodukt, og har butikkar rundt om i landet. Dette er eit alternativ for deg som ynskjer å redusere emballasje, men som set pris på parfymerte produkt og såper som gjev mykje skum. LUSH har fått kritikk for sin bruk av blant anna parfyme og SLS (Sodium Laureth Sulfate), som er kjemikaliet som bidreg til at hygieneprodukta dine skummar. Dei jobba no med å fjerne SLS frå sine produkt. Sjå LUSH sine eigen kommentarar om dette her. Dersom du ynskjer meir tekst om dette, er denne bloggposten fin (frå jan 2018).

Fleire av produkta blir kutta opp etter kva du treng, f.eks såpe til hud, hår og hender. Dei sel også deodorantar, lotion, ansiktsmasker og liknande i lausvekt. Dette er stort sett i fast form (ikkje flytande). Dei sel i tillegg produkt i flytande form, der du kan levere tilbake behaldaren når den er tom. Desse er laga av resirkulert plast, i staden for jomfruelege råvarer som er det mest vanlege. Dei oppfordra også kundane til å pakke inn gåver i sjal, i staden for tradisjonell gåveinnpakning.

Lush sel hennafarge, som du kan bruke til å farge håret. Produktet inneheld fleire ingrediensar i tillegg til henna, blant anna parfyme som kan innehalde pftalatar dersom ikkje anna er spesifisert av forhandlar (les meir om dette her). Dette er einaste emballasjefrie hennaproduktet eg har sett i butikkar i Norge. For informasjon om farging av hår med henna, kan denne posten vere noko for deg.

Te og kaffehuset

Dronningsgate 28, 7011 Trondheim

Eg hugsa første gong eg besøkte Te og kaffehuset i Trondheim. Eg fortalde dei i butikken om Zero Waste og at eg hadde lyst til å lage ein post om butikken på Grønare kvardag. Dette var kanskje i 2015-2016. Då sa dama i kassen at det var veldig artig at eg kom i nett no, fordi ho hadde nett tenkt på korleis dei kunne bidra til å redusere emballasje og oppmuntre kundane til å ta med eigen emballasje. Kjekt!

For kaffi og te-drankarar er dette butikken som gjev deg nett det du måtte ynskje i lausvekt. Du kan nytte din eigen emballasje og fylle på med det som måtte freiste. Personleg er eg stor fan av å ha ein grøn te, ein svart te og ein frukt-te om gongen, for so å kjøpe nytt når det er tomt. Te er i likskap med kaffi, ferskvare.

Prisane kan vere noko dyrare enn det du er vand med etter kva kvalitet du kjøper, men når ein kjøper te i god kvalitet treng ein mindre mengder, og teen blir difor dryg i bruk. Det beste er å bruke tette behaldarar når du handlar te og spesielt kaffi. Dersom du har ein boks du brukar til kaffien heime, kan du bruke den til å kjøpe kaffi i også.

Grønare kvardag inneheld ikkje sponsa eller betalte innlegg og er støtta av lesarane gjennom Patreon. Denne posten er laga med støtte frå Patreon-støttarane, Kristoffer, Martin, Synnøve. Siri K., Therese, Solhild, Taryn, Rakel, Kristin, Ida og Siri T. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å vekse. Støtt gjerne Grønare kvardag på Patreon du også. Di støtte betyr mykje!

Alle foto: Kristine Ullaland

Lag din eigen skjegg- og hårpomade

Visste du at skjeggpomaden og hårpomaden din enkelt kan byttast ut med ein heimelaga variant beståande av to ingrediensar? So enkelt kan det gjerast.

Skjeggpomaden er dryg i bruk, og den kan brukast til å temme lett uregjerlege hår på hovudet, so vel som i fjeset.

Som born drøymde eg faktisk om å få skjegg, slik at eg kunne løfte vekter med skjegget og sette verdsrekord. Det var ein av dei bragdene eg synst skilte seg ut då eg bladde gjennom Guinness rekordboka vi hadde heime, og tenkte for meg sjølv at ja, dette er noko for meg. Eg er litt usikker kva denne draumen kom av, då den må seiast å vere ganske ukonvensjonell. Kanskje det var fordi eg berre hadde brør?

Som vaksen kvinne synst eg det er heilt greitt å ikkje ha skjegg, men dersom eg hadde hatt skjegg, hadde eg nok brukt denne skjeggpomaden.

Ingrediensar

8 ss bivoks

8 ss kokosolje

1-8 dråpa eterisk olje (valfritt)

1 boks til pomaden

Alternativt – 1 del bivoks + 1 del kokosolje

Framgangsmåte

På same måte som når ein laga leppepomade, bivokspapir, skopuss eller andre oppskrifter med bivoks, må ein bruke vassbad for å smelte bivoksen. Varm opp ei kjele med vatn. Sett ei skål opp i kjelen slik at varmen frå vatnet varma opp skåla, som igjen føre til at bivoksen smelte. Bivoks kan vere vanskeleg å vaske av. Tenk difor gjennom kva utstyr du brukar når du lagar skjeggpomade, og vask utstyret i varmt vatn med ein gong du er ferdig.

Når bivoksen har smelta, bland inn kokosoljen og eteriske oljer (valfritt). Eteriske oljer av lavendel, furunål, sedertre (ofte merka cedarwood), peparmynte og bergamott er mykje brukt til skjegg. Ein dråpe gjev mykje duft, so ta heller få dråpar først, og rør inn meir dersom det er behov for det.

Spør gjerne din lokale forhandlar om råd dersom du er usikker kva eteriske olje som passa til deg, eller den som skal bruke pomaden.

Skjeggpomade_Grønarekvardag2_ed
Blandinga blir kvit når den stivnar. Her ser du den i eit marmeladeglas (ca. 30 ml). Det kan vere lurt å lage små porsjonar om gangen, slik at du får brukt opp alt før den blir dårleg. Det er også praktisk å porsjonere pomaden i små behaldarar på reise. Foto: Kristine Ullaland

Når du har rørt saman ingrediensane kan du helle over blandinga i boksen du skal oppbevare skjeggpomaden. Pomaden vil bli stiv so med mindre du bur i eit svært varmt klima, skal den ikkje smelte.

Haldbarheit: 6-9 månadar

Korleis bruke skjeggpomaden

Bruk fingeren til å ta ut ein klump på størrelse med ei ert og gni pomaden i hendene, før du stryke det over skjegget. Pomaden har lett hold og kan også brukast til å temme uregjerleg hår for skandinavisk hår. Dersom du ynskjer sterkare hold kan du auke mengda bivoks i oppskrifta.

Forhandlarar av ingrediensane

Bivoks – Kjøp det på din lokale helsekost. Nokre hobbybutikkar har også bivoks.

Kokosolje – Velassorterte daglegvarebutikkar sel kokosolje, so vel som Zero Waste-butikkar og helsekostbutikkar.

Eteriske oljer –  Lavendel, furunål, sedertre, pepermynte og bergamot får ein kjøpt på helsekostbutikkar. Forhøyr deg gjerne med legen din i forkant ang. bruk.

chuttersnap-185061-unsplash
Eteriske oljer av sedertre eller furunål gjev skjeggpomaden ei lukt av skog. Foto: Cuttersnap

Boks til skjeggpomaden – Sjå først kva du har heime. For eksempel passa boksen til Define Molding Clay i metall, fint til gjenbruk. Det same gjeld mange av dei mest vanlege voksbehaldarane for menn. Dersom du ikkje har, eller ikkje ynskjer å bruke ein behaldar du har heime, har fleire hobbybutikkar dette. Om du kjøpe det på nett kan du f.eks. kjøpe det her.

Når du laga produkt sjølv er det ofte lurt å velje lystette behaldarar eller mørke behaldarar, over gjennomsiktige behaldarar. Det forlenge haldbarheita. Eventuelt velgje små behaldarar og oppbevare den i eit skap, for eksempel på badet.

Som med alle hygieneartiklar anbefalast det å vere rein på hendene før bruk.

HFM
Safety razor får du kjøpt på Zero Waste-butikkar og dei fleste barbershops. Der finn du også eit godt utval av barberblad, tilpassa din hudtype. Foto: Kristine Ullaland

November- Movember: Sidan 2003 har menn og kvinner satt søkelys på prostatakreft, testikkelkreft og psykisk helse hos menn, gjennom den årlege kampanjen movember. Nokon spara ut ansiktshår medan andre går eller spring til inntekt for forsking og støtteprogram. Ynskjer du å lære meir om prostata- og testikkelkreft eller om menn si psykiske helse, anbefalast movember si nettside, som har mykje god informasjon.

Tips til vidare skjeggrelatert lesing: For deg som ynskjer ein Zero Waste-barberhøvel, anbefalast safety razor, som er ein barberhøvel som mest truleg vil vare livet ut. Det er også svært billig med nye barberblad, der prisen ligg på 5-10 kr per blad, i motsetning til kommersielle blad der prisen gjerne er 150 for ein pakke med fem blad. Barberhøvelen er ei fin gåve enten til farsdag, bursdag eller jul, og den tek seg godt ut på baderomshylla. Du kan lese meir om safety razor her.

Toppfoto: Allef Vinicius

Denne posten er laga med støtte frå Noregs Mållag, og Patreon-støttarane, Kristoffer, Martin, Silje og Synnøve. Takk for dykkar bidrag! Dykkar bidrag gjer det mogeleg for Grønare kvardag å vekse.

Ynskjer du å støtte Grønare kvardag, som er fri for betalt reklame? Støtt eller bli medlem gjennom folkefinansieringsportalen Patreon.

 

Lag din eigen leppepomade

Ynskjer du å lage verdas mest populære skjønnheitsprodukt heime? Det er lettare enn du trur og mange av ingrediensane har du kanskje allereie? Dersom du ikkje er klar for å lage din eigen leppepomade finn du tre alternative tips nederst i saka.

Då eg gjekk på barneskule brukte vi mykje leppepomade. Vi hadde gjerne ein favoritt som vi sendte rundt i klasserommet, og eg hugsa godt den søte lukta og følelsen av å ha eit tjukt, glinsande lag av leppepomade på leppene. Læraren greip til slutt inn og tok i frå oss leppepomaden. Han hevda at vi ville øydelegge den naturlege fettbalansen i leppene våre om vi fortsette slik. Med den høge respekten for autoritetar som vi hadde, slutta vi (for ein periode).

Då eg i vaksen alder skulle finne heimelaga alternativ til mine gamle favorittar, var det ikkje berre lett å finne ei oppskrift som kunne erstatte desse. Det lettaste var å kutte ned på bruken. Likevel er det i nokon korte periodar greit å ha ein leppomade på lur. Då er sjokolade og peppermyntebalsamen heilt super. Den kan minne litt om Eos sin lib balm sweet mint eller Carmex (denne blei merka som allergiframkallande av Forbrukerrådet i 2015).

Det som er so fint med å lage sine eigne produkt, er at ein kan justere ingrediensane og eventuelt essensielle oljer etter kva ein sjølv ynskjer. Ein veit også kva ein smøre med huda når ein laga deet sjølv. Huda er vårt største organ, og ein god peikefingerrelgel er å velje ingrediensar til huda som du ville ha putta i munnen (eller i hvert fall kunne putta i munnen).

juan-gomez-685967-unsplash.jpg
Ingrediensar som olivenolje, kakao, og mandelolje er for mange matvarer ein allereie har på kjøkkenet. Bruk det i leppepommaden også. Foto: Juan Gomez

Verdas mest populære skjønnheitsprodukt

Visste du forresten at leppepomade er det mest populære skjønnheitsproduktet på marknaden? Nokon hevda at det ikkje berre er populært fordi det er eit godt produkt, men fordi det er vanedannande. Faktisk har nokon opplevd leppepomade so vanedannande at det i 1995 blei oppretta eit 12-steg-program, inspirert av opplegget til anonyme alkoholikarar. Det kan ved første augekast sjå ut som det er ironisk, men det er eit seriøst tilbod – dersom du skulle ha behov.

Leppepomader kan innehalde uheldige kjemikalier

Forbrukarombodet skapte overskrifter i 2016 då dei publiserte ein artikkel der dei hevda at fire av fem leppepomadar  kunne vere farlege. Ein test av 50 leppepomadar viste at heile 40 av desse leppomadane inneheld stoffar som kan vere skadelege.

Desse stoffa ville truleg ikkje gjort noko risiko dersom vi berre fekk dei i oss frå eit produkt. Dessverre finn ein mange av desse stoffa i fleire kosmetikk og hygieneprodukt, som for eksempel deodorantar, hårprodukt og hudkremar, som den jamne nordmann brukar til dagen. I følge The Guardian smøre kvinner i snitt på seg 168 kjemikalier  dagleg.

joshua-rawson-harris-602330-unsplash.jpg

Foto: Joashua Rawson-Harris.

Forbrukarrådet sin app; Hormonsjekk, som gav oversikt deg innhaldet til millionar av kosmetikk- og hudpleieprodukt berre ved å skanne strekkoden er dessverre lagt ned. Det beste alternativet er no å sjå etter svanemerket eller lese seg opp.

Alternativ, gjere det sjølv.

Sjokolade og peppermyntebalsam

Denne leppebalsamen er nærande og gjev matte lepper.

Ingrediensar

3 ss. Bivoks (lett pakka)

3 ss. Mandelolje eller olivenolje

1 ts. Rein kakao

1/2  ts. Honning

12-15 dråpa peppermynteolje (essensiell olje)

1/8 ts. Vitamin E / Hvetekimsolje

1 boks til leppepomaden.

Leppepommade_lepsyl_grønare kvardag.JPG
Sjå gjerne heime kva du har som kan brukast som emballasje. Ein tom pastillboks i metall, eit lite glas med lokk eller ein tom leppomadeboks fungera supert. Hugs å kok behaldaren før bruk. Unngå plastemballasje då den som oftast ikkje toler koking. Sjølv har eg brukt eit glas med marmelade som eg kjøpte på Lerøy eller Spar. Foto: Kristine Ullaland

Framgangsmåte

Legg bivoksen i eit glas eller ei skål som du kan sette i vassbad. Det gjer du ved å varme opp vatn i ein kjele og sette oppi skåla slik at varmen frå vatnet varma skåla slik at bivoksen smelta. Dette må gjerast på lav varme. Hugs at bivoksen kan sette merke, so ikkje bruk noko som er vanskeleg å vaske eller som du er redd for.

Når bivoksen har smelta, blanda du inn oljen (mandelolje eller olivenolje) og rører til alt er blanda godt saman.

Fjern blandinga frå vassbadet og rør inn kakaopulveret. La blandinga kjøle seg litt ned (men ikkje vent for lenge, då blir den stiv).

Bland inn honning, essensielle oljer og hvetekimsolje (eventuelt rein vitamin E).

kelly-sikkema-475112-unsplash
Foto: Kelly Sikkema. Essesielle oljer fås på glas hos din lokale kosholdsbutikk.

Hell blandinga over i eit reint glas eller anna passande behaldar for leppebalsamen. Kanskje du kan gjenbruka ein leppepomade som du har frå før? Pass i så fall på at den er reingjort skikkeleg slik at det ikkje blir noko uønskt bakterievekst i leppepomaden. Dette kan du gjere ved å koke glaset/ boksen før du helle over leppepomaden.

La leppepomaden kjøle seg ned, og den vil då stivne. Den er no klar for bruk.

Haldbarheit: 6-9 månadar

Forhandlarar av ingrediensane

Honning – Det finn du på dei fleste butikkar. Det er mange lokale birøktarar, og dette er ofte honning av høg kvalitet, so vel gjerne desse. Då støtta du også lokale aktørar i ditt område. Vel gjerne honning som ikkje er behandla over 45 grader. Desse skal ha høgare nivå av næring, i følgje lokale birøktarar i Bergen og honningsentralen. Kanskje du til og med kan besøke din lokale birøktar og få honning rett i glaset ditt?

Rein kakao – Helsekostbutikkar og fleire Zero Waste-butikkar.

Mandelolje – Innvandrarbutikkar har dette (almond oil), eller på din lokale helsekostbutikk.

Olivenolje – Kan kjøpast i 4-litersdunk i metall på innvandrerbutikkar, dersom du bruka mykje olivenolje. Mange Zero Waste-butikkar sel også olivenolje på tapp, slik at du kan fylle opp din eigen behaldar. Elles sel alle daglegvarebutikkar olivenolje i glas.

Bivoks – Eg har tidlegare oppfordra deg til å kjøpe bivoks hos din lokale birøktar i oppskrifta på bivokspapir (bee’s wrap), men det er for tida mangel på norsk bivoks. Det nest beste alternativet er å kjøpe dette frå din lokale helsekostbutikk. Eventuelt på nett.

jez-timms-46808-unsplash.jpg
Det er for tida mangel på norsk bivoks, og det er difor vanskeleg å få tak i bivoks lokalt. Foto: Jez Timms

Peppermynteolje – Helsekost

E-vitamin/ Hvetekimsolje – Helsekost

Behaldar – Sjå først kva du har heime. Du har heilt sikkert noko i passande størrelse. Sjølv bruka eg eit glas eg fekk ein marmelade i. Reingjer den godt før bruk.

Ynskjer du ikkje å lage din eigen leppebalsam?

– Då kan dette vere alternativ for deg

3 alternative tips

Lanolin – Dette er fett frå ull, som blir brukt til alt frå såre brystvorter for ammande, til rust på bilar. Det er også bra for tørre vinterlepper. Du får kjøpt lanolin på apoteket. Det kjem ofte i plastemballasje i større kvantum (for eksempel 500 g), men er til gjengjeld svært dryg, haldbar og utan tilsetningsstoff. PS. Det luktar litt sau.

Kvar kan det kjøpast: Apoteket

Vaselin – Som eit petroleumsprodukt er dette ein leppepomade det stridast om, men dersom det er viktig for  deg å unngå plast kan dette vere produktet for deg. Det er likevel viktig å hugse på at plast er leap med vaselin. Du får kjøpt vaselin på dei fleste daglegvarebutikkar og dei er ikkje forsegla med plast slik som du ser med mange hygieneprodukt. Når boksen er tom kan du fylle den med heimelaga leppepomade om du ynskjer.

Kvar kan det kjøpast: Dei fleste daglegvarebutikkar

Sheasmør – Dette kan brukast reint, og er nærande. Sheasmør, som og er kjend som shea butter er laga av nøtter frå det afrikanske treet Shea. Dette er eit vegansk alternativ som ofte blir seld i glas. Det kan også brukast på kroppen ved behov, og minner litt om ein tjukk, feit bodylotion.

Kvar kan det kjøpast: Helsekostbutikkar, Zero Waste-butikkar

dmitry-mashkin-288168-unsplash
Planlegg du ei gåve? Kva med å lage ein heimelaga leppepomade, sukkerskrubb eller såpe?

Toppfoto: Kristine Ullaland

Denne posten er laga med støtte frå Noregs Mållag.

Ynskjer du å støtte Grønare kvardag, som er fri for betalt reklame? Snart vil dette bli mogeleg gjennom Patreon.com.

 

Zero Waste: Bad

Overgangen til Zero Waste-bad kan vere enklare enn du trur. Sjå korleis du enkelt kan lage dine eigne hygieneprodukt, få eit ryddig og oversiktleg bad, samstundes som du kuttar unødvendig søppel og sparar pengar.

Vi har ofte meir en vi treng i baderomsskapet, og det hopar seg fort opp med ulike produkt som ein i gjerningsaugneblinken var overtydd om at ein trengte. Eg hugsar sjølv ein sjølvbruningskrem eg var overtydd om ville gjere meg like gyllenbrun som den vakre dama i reklamen. Ikkje berre ga den meg ein gulaktig fargen, den distinkte sjølvbruningslukta var ganske avslørande der eg satt i festleg lag. I tillegg var det jo uansett sol eg trengte. Det er jo ingen ting som er betre en frisk fjelluft og solkyssa kinn. Det enkle er ofte det beste. Det gjeld også baderomshylla.

Gjer det sjølv

Det som er so fint med å lage sine eigne hygieneprodukt er at dersom du ikkje likar lukta, smaken, eigenskapane til produktet eller konsistensen, så kan du endre det. Det finst og fleire gjenbruksartiklar som kan erstatte eingongsartiklar som barberhøvel I plast, Q-tips, plasttannkost, tanntråd, vaskeserviettar, for å nemne nokre.

Tannkost

Når din kommersielle tannkost er utslitt, kva med å bytte den ut med ein i bambus? Det går an å kjøpe den med naturbus (ofte svinebust) eller syntetisk bust. Svinebust kan gje litt smak, så dersom du er sensitiv for dette eller er vegbanar/ vegetarianar er syntetisk bust eit betre alternativ. Send gjerne inn tips om du veit om tannkost med naturbust som ikkje er laga av dyr. Bambustannkost med naturbust kan komposterast slik den er.

Dersom du vel syntetisk bust kan du nappe ut busta når tannkosten er gåen, for so å bruke tannkosten som planteskilt i bedet eller liknande. Eventuelt kan du ta den i komposten (dersom du leverar til kommunen, sjekk om dette går under deira ordning).

Tanntråd

Har du eit gammalt silkesjal som ikkje lenger kan brukast? Då kan du bruke den som tanntråd. Klipp ut ein flik og dra ut trådar etter behov. Tanntråden kan resirkulerast etter bruk og silkesjalet får eit nytt liv som tanntråd. Dersom du er veganer eller av andre grunnar ikkje vil bruke silke, kan du kjøpe ein gummemasør hos apoteket. Den er i kobber med utsiftbar gummi på toppen, som ein maserar gummen med. Dersom dei ikkje har det inne, spør om dei kan bestille det inn til deg.

7187426552_59caf64054_z.jpg
Slitt silke som ikkje lenger er i bruk kan brukast til tanntråd. Foto: Llorenc Pié

Ansiktsvask/ fuktighetsolje

Den blomstrande hudpleieindustrien vil gjerne overtyde oss om at vi må vaske huda vår fri for olje og bruke sterke kunstige kjemikaliar for å unngå kviser og ureinheter. Etter å ha leita lenge etter produkt som virka, enda eg opp med å prøve olivenolje som hudvask og fuktighetsolje. Huda mi har aldri vore betre. Og det er gjerne noko du allereie har i huset. Dersom du brukar sminke er olivenolje også god som sminkefjernar, saman med ein vaskeklut i bomull. Du kan lese meir om det her.

Skrubb

Det har vore mykje skriveri om mikroplast i skrubb og tannkrem. Grunnen til at mikroplast er brukt i skrubb og tannkrem er ikkje nødvendigvis fordi det er betre, men det er billig. Heldigvis treng vi ikkje mikroplast for å lage ein god skrubb, du kan enkelt lage dette av til dømes olje og salt, eller honning og sukker. Eventuelt så kan du gje kaffigruten nytt liv som skrubb.

Deodorant

Kokosolje og natron er mykje brukt som deodorant. Nokre kan oppleve at natron kan vere litt sterkt for huda, ein kan då redusere mengda natron I oppskrifta, eventuelt berre bruke kokosolje.  Blandinga kan du enten ha opp i din gamle deodorantstift, eller i eit glas. Tilsett duftolje som lavendel dersom du ynskjer dette. Oppskrift finn du her.

Sjampo

For stritt hår med kraftige hårstrå kan kokossåpe i fast form vere eit godt alternativ, og det er ikkje sikkert du treng balsam. For fint, skandinavisk hår er ei mildare såpe som du kan lage ved å bruke Flott Matfett (Shea, kokos og raps). Denne får du kjøpt i vanleg daglegvarebutikk. Dette er ei mild såpe og du kan bruke same oppskrift som med kokossåpa, berre at du brukar Flott Matfett i staden. Dei kan begge også brukast til kropp.  Såpe i fastform er meir miljøvennleg fordi den er meir kompakt, og til forskjell frå flytande såpe er det ikkje mulig å overdosere. Den er  difor svært dryg i bruk. Dersom du likar flytande såpe best, kan dette kjøpast på butikkar som bygger på Zero Waste-tankegangen, som til dømes Reindyrka, Råvarene (begge Bergen) og Mølleren Sylvia (Oslo). Lush fører også emballasjefri sjampo og balsam.

img_4635
Kokossåpe og sheasåpe er gode til hårvask, og kan også brukast til kropp og hender, samt til barbering. Foto: Kristine Ullaland

Balsam

Eplesidereddik fungera fint som balsam, men dersom du brukar ein sjampo som er rik på fuktighet, som til dømes sjampoen som er nemnt over, så er det ikkje sikkert du treng balsam. Eventuelt kan eplesidereddik brukast som ein kur når det trengst. Fåas kjøpt i lausvekt i nokre helsekostbutikkar og hos Mølleren Sylvia og Råvarene. Du kan og lage det sjølv av ferske epler.

Handvask

Mange trur at fastsåpe er mindre hygienisk en flytande såpe, men dette stemmer ikkje. Handvask er ein to-stegs-prosess, ein vaskar hendene for so å skylje dei i vatn. Då vil alt av skitt og bakteriar renne av hendene og ned i vasken. Såper i fast form utan emballasje finn du hos fleire helsekostbutikkar, Zero Waste-butikkane Mølleren Sylvia, Råvarene og du kan lage det sjølv.

Barberhøvel

Den gamle klassikaren Safety Razor er på full fart tilbake, og det er ikkje so rart. Ikkje berre tar den seg godt ut på baderomshylla, den er ein god investering og blada kostar rundt 5 krone per stykk. Mange med sensitiv hud opplev mindre irritert hud ved bruk av ein Safety Razor, samanlikna med ein kommersiell barberhøvel. Høyr med familien før du skaffar deg eit eksemplar, det er ikkje utenkeleg at de allereie har ein liggande. Dei eldre modellane er ofte av betre kvalitet en dei nye modellane.

Barberskum

Kokossåpe kan brukast som barberskum, samt olivenolje. Alepposåpa fungera også godt og kan kjøpast i lausvekt hos til dømes Råvarene. Fleire barbersjapper fører også «old school» barbersåper i lausvekt eller metall/ tynt papir.

3203645863_f79956c441_z.jpg
Lag barbersåpe sjølv. Foto: Noel Pennington

Q-tips

Dette er ikkje noko du treng. Du kan heller bruke ein vaskeklut eller eit lommetørkle til å vaske øyra.

Toalettpapir

Nokre vel vekk toalettpapir til fordel for klutar, men for dei som synst dette blir for mykje kan resirkulert, ubleikt toalettpair vere eit godt alternativ. Det finst alternativ som er pakka i papp, men desse får ein berre kjøpt på nett, og då går vinninga opp i spinninga. Serla er det beste alternativet i vanlege daglegvarebutikkar, elles finnest det ulike alternativ hos Zero Waste butikkar og helsekostbutikkar.

Menstruasjon

Tampongar, som er eit vanleg sanitetsprodukt for mange kvinner, er laga av ei blanding mellom bomull og viskose (ryan). Desse produkta er klora, og eit biprodukt av dette er Dioxin og desinfeksjonsbiprodukt (DBPs) som trihalometan. Dioxin er hormonforstyrrande og eit kjend kreftframkallande stoff (karsinogen). Bytt heller til gjenbruksartiklar som tøybind eller menskopp. Menskopp kan brukast 12 timar om gangen, og er absolutt det mest praktiske. Dersom dette ikkje er noko for deg er tøybind eit godt alternativ. Vel eit med så naturlege produkt som mogleg. Hugs at klesvasken vår er ein av verstingane når et kjem til mikroplast.

Vask av bad

Bruk miljøvennlege vaskemiddel når du vaskar badet. Les meir om det her.

Komposter

Visste du at hår og negle kan komposterast? Hiv det i komposten.

 

Toppfoto: Heloïse Choffart

*Grønare kvardag er ei uavhengig heimeside og ingen av referansane er sponsa/ betalt. Dersom du har lyst til å lese meir om Zero Waste-tankegangen finn du informasjon her. For meir baderomsinspo, sjekk ut Grønare kvardag si Pinteresttavle; Grønare bad.